Sinds september hebben we een concept landelijk protocol signaleren en evalueren van hyperbilirubinemie. Kinderarts-neonatoloog Christian Hulzebos van het UMCG doet al jaren onderzoek naar de behandeling van gele baby’s. Hij geeft antwoord op de vraag: waarom zien baby’s soms geel, en wat is daaraan te doen?

Foto: Henk Veenstra, www.henx.nl, tekst: Theone Joostenszwww.theoneschrijft.nl

Ongeveer de helft van de baby’s die op tijd worden geboren en 75 tot 80 procent van de te vroeg geboren baby’s ziet geel. Dat komt omdat het gehalte van bilirubine, een gele kleurstof die vrijkomt bij de afbraak van rode bloedcellen, in het bloed te hoog is. “Bilirubine wordt verwerkt door de lever waarna het via de gal en de darmen wordt uitgescheiden”, vertelt Hulzebos. “Bij pasgeboren baby’s duurt het even voordat dit proces op gang is gekomen, en daardoor kunnen ze even geel zien. Bij te vroeg geboren baby’s is bijvoorbeeld de lever nog niet volgroeid. Die heeft dan moeite om het aanbod van de gele kleurstof te verwerken.”
Een baby kan acuut ernstig ziek worden als het biliru​binegehalte in het ​ bloed voor langere tijd te hoog is of te snel stijgt. Hij kan zelfs in coma raken en in het ergste geval overlijden. “Als de baby het wel overleeft, dan kan hij daar een motorische of cognitieve stoornis aan overhouden omdat de hersenen door de bilirubine zijn beschadigd”, zegt Hulzebos. “Daarnaast kunnen er subtielere beschadigingen optreden die we nog lang niet allemaal in kaart hebben gebracht. De gehoorzenuw is bijvoorbeeld heel gevoelig voor bilirubine. Een te hoog bilirubinegehalte kan leiden tot een gehoorverwerkingsstoornis. De geluiden komen dan wel binnen, maar worden niet goed verwerkt.”

Speciaal soort licht
Op tijd geboren baby’s die na ruim een week nog steeds geel zien (voor te vroeg geborenen is die periode wat langer) moeten nader onderzocht worden. Met een bilirubinemeter, een soort thermometer die je op de huid zet, of met een bloedtest wordt het bilirubinegehalte gemeten. Ook als een baby binnen 24 uur geel wordt, is nader onderzoek nodig. Hulzebos en zijn collega Peter Dijk hebben hiervoor richtlijnen en behandelgrenzen opgesteld die alle Nederlandse ziekenhuizen hanteren. Op de website bayzietgeel.nl zijn deze richtlijnen te vinden, evenals meer achtergrondinformatie voor zorgprofessionals en ouders.
“Geelzien is in principe goed te behandelen met een speciale lichttherapie”, vertelt Hulzebos. “In het UMCG leggen we gele baby’s onder krachtige lampen die een speciaal soort licht geven dat niet de schadelijke ultraviolette en ultrarode straling bevat. Dit licht zorgt ervoor dat de bilirubine van vorm verandert zodat de lever deze alsnog kan verwerken en via de darmen kan uitscheiden. Mocht lichttherapie niet werken, dan passen we een wisseltransfusie toe. Het ‘gele’ bloed wordt dan gewisseld voor ‘niet-geel’ bloed. Maar dit is zeer ingrijpend voor de baby, dus we proberen het te voorkomen.”

Behandeling in ontwikkelingslanden lastiger
Extreme gevallen zoals eerder geschetst, komen in Nederland gelukkig bijna niet voor. In ontwikkelingslanden waar minder toegang tot medische kennis en minder goede apparatuur is, echter wel. Dan kunnen baby’s niet altijd de zorg krijgen die ze nodig hebben. Het onderzoek naar betere behandelmethoden voor gele baby’s richt zich dan ook vaak op toepasbaarheid in deze landen.
Hulzebos: “In veel ziekenhuizen in ontwikkelingslanden is lichttherapie niet altijd voorhanden, omdat er niet of nauwelijks elektriciteit is. Een aantal onderzoekers in Amerika, met wie wij samenwerken, heeft een speciale folie uitgevonden waar baby’s onder kunnen liggen in het zonlicht. Het is een getinte folie die de warmte en de huidkanker veroorzakende UVA- en UVB-straling uit het licht filtert. Op deze manier is er dus geen stroom nodig om baby’s toch hun behandeling te kunnen geven.”

Proefdieronderzoek
Hoewel lichttherapie de beste behandeling is tegen geelzien, wordt er ook veel onderzoek gedaan naar alternatieve behandelingen. Dit gebeurt in samenwerking met hoogleraar kindergeneeskunde Henkjan Verkade van het UMCG bij ‘gele’ proefdieren; proefdieren bij wie het bilirubinegehalte in het bloed van nature hoog is. “We onderzoeken bijvoorbeeld de werking van een bepaald eiwit dat bilirubine bindt en zo voorkomt dat bilirubine in de hersenen komt. Daarmee zouden we baby’s al in een eerder stadium kunnen behandelen”, zegt Hulzebos. “Dit eiwit wordt via een infuus gegeven. Andere stoffen, zoals een laxeermiddel en galzouten, die ook voor een daling van het bilirubinegehalte zorgen, kunnen via de voeding gegeven worden. Bij proefdieren zien we goede resultaten. Maar voordat we deze alternatieve behandelingen kunnen toepassen, moeten we eerst zeker weten of ze veilig zijn voor baby’s. En deze behandelingen zullen altijd als aanvulling dienen op de lichttherapie.”

Bron: UMCG

Het concept landelijk protocol signaleren en evalueren van hyperbilirubinemie vind je hier

Ook interessant!

Lood in kraanwater is soms te hoog 

Uit het onderzoek ‘Loodinname via kraanwater’ van het RIVM blijkt dat mensen via kraanwater soms teveel lood binnenkrijgen. Bijna al het kraanwater in Nederland is veilig om te drinken. Maar […] Lees meer

Tijdelijke stopzetting pilot ALD

Op 1 oktober 2019 is in Noord-Holland, Gelderland, Utrecht en Flevoland de pilot ALD via de hielprik van start gegaan (SCAN-studie). ALD (adrenoleukodystrofie) is een ernstige, zeldzame stofwisselingsziekte. In de […] Lees meer

Hoe is het nu met: De eerste 1000 dagen 

Tessa Roseboom, hoogleraar vroege ontwikkeling en gezondheid bij Amsterdam UMC, schreef een boek over het belang van ‘de eerste 1000 dagen’, voor onze gezondheid. Daarin legt ze uit hoe cruciaal […] Lees meer

Eén op de tien ervaart bevalling als traumatisch

De bevalling van een baby wordt door veel moeders als iets ontzettend moois gezien. Maar wat voor de ene moeder een roze wolk is, is voor de ander een traumatische […] Lees meer

Eerste resultaten Kraamzorgonderzoek

Beste kraamverzorgenden, zorgconsulenten en intakers, In maart van het afgelopen jaar hebben jullie massaal meegedaan aan het onderzoeksproject ‘De beste start voor de kwetsbare kraamvrouw en haar kind’. In dit […] Lees meer

Stoptober 2018

7 september 2018 start voor de vijfde keer de campagne Stoptober ‘28 dagen niet roken’. Doel is om rokers aan te moedigen om 28 dagen niet te roken. Doe jij […] Lees meer

Blockchaintechnologie biedt kansen voor kraamzorg

Kunnen we kraamgezinnen meer controle geven over hun eigen zorggegevens en het administratieproces efficiënter maken? Drie kraamzorgorganisaties werken mee aan een proef die antwoord moet bieden op deze vraag. Bert […] Lees meer

Vul vragenlijst over geelzucht in

Betere herkenning en behandeling van baby’s met geelzucht in de eerste lijn: daarom draait het onderzoek ‘STARSHIP’. Namens de onderzoekers van het Erasmus MC vragen wij jullie medewerking. Vul de […] Lees meer

Onderzoek naar continue begeleiding tijdens de bevalling

Onderzoek van het Maastricht UMC moet aantonen dat vroegtijdige inzet van partusassistentie tot minder medische ingrepen en minder kosten leidt. “Onze kraamverzorgenden ervaren het als heel prettig om vroegtijdig aanwezig […] Lees meer

Zeldzame afwijkingen opsporen

De neonatale hielprikscreening wordt in de komende jaren uitgebreid met twaalf extra aandoeningen. De screening is bedoeld om zeldzame aandoeningen bij pasgeborenen tijdig op te sporen. Met het huidige programma […] Lees meer