Persbericht namens Trimbos-instituut
Utrecht, 10 september 2026 – Gebruik van tabak, alcohol of drugs vóór de zwangerschap blijft een belangrijk aandachtspunt, blijkt uit nieuwe cijfers van het Trimbos-instituut. Hoewel het percentage vrouwen dat in de vier weken vóór de zwangerschap rookt de afgelopen jaren is gedaald, rookt nog bijna 11% in deze periode. Ook vapet bijna 5% van de moeders in de vier weken vóór de zwangerschap en blijft het alcoholgebruik in deze periode met bijna 48% al jaren onveranderd.
Middelengebruik in deze zogeheten preconceptieperiode kan de vruchtbaarheid verminderen, de kans op een gezonde zwangerschap verkleinen en risico’s geven voor moeder en kind. Met de Monitor Middelengebruik en Zwangerschap (MMZ) onderzoekt het Trimbos-instituut tweejaarlijks hoeveel vrouwen en partners tabak, alcohol en andere middelen gebruiken vóór, tijdens en na de zwangerschap.
De nieuwste cijfers laten zien dat het aantal vrouwen dat rookt in de preconceptieperiode blijft dalen: in 2016 rookte 17% van de vrouwen in de vier weken vóór de zwangerschap, in 2025 doet 10,9% van de vrouwen dat nog. Van deze groep stopt het merendeel (82,5%) tijdens de zwangerschap, vaak in het eerste trimester.
Voor het eerst keek het Trimbos-instituut ook naar het gebruik van e-sigaretten (vapes) in de vier weken vóór de zwangerschap: 4,6% van de vrouwen vapet in deze periode. Vaak gaat dit samen met roken: van de vrouwen die vóór de zwangerschap vapen, rookt 57,9% ook vóór de zwangerschap. In totaal rookt of vapet 12,8% van de vrouwen in de vier weken vóór de zwangerschap.
Roken of vapen rond de conceptie geeft risico’s
Veel mensen weten dat roken tijdens de zwangerschap schadelijk is. Minder bekend is dat roken rond de bevruchting óók risico’s geeft. In de weken vóór de conceptie kan roken of vapen de vruchtbaarheid verminderen, de zwangerschap verstoren en gevolgen hebben voor de gezondheid van moeder en kind, ook later in het leven.
Marlous Tuithof, projectleider Monitor Middelengebruik en Zwangerschap bij het Trimbos-instituut: “Stoppen met roken of vapen vóór de zwangerschap kan gezondheidsschade bij moeder en kind voorkomen. De cijfers laten zien dat er nog winst te behalen is door mensen met een kinderwens eerder te bereiken. Bijvoorbeeld met heldere voorlichting over de risico’s en het actief aanbieden van hulp bij stoppen.”
De afgelopen jaren is stevig ingezet op het terugdringen van roken rondom de zwangerschap, onder meer via initiatieven als Gezond Zwanger Worden, Gezonde Start en de Rookvrije Generatie.
Daan Sartorius, projectmedewerker Gezonde Start bij het Trimbos-instituut: “Het is positief dat roken rondom de zwangerschap afneemt en steeds meer ouders de sigaretten en vapes wegleggen. Maar deze cijfers laten ook zien dat we er nog niet zijn. Daarom is het belangrijk om de inzet op een gezonde start voor ieder kind vast te houden, zodat meer toekomstige ouders nicotinevrij aan een zwangerschap beginnen.”
Bijna de helft drinkt vlak vóór de zwangerschap
Het alcoholgebruik vóór de zwangerschap blijft vrijwel onveranderd, blijkt uit de monitor. In 2016 dronk 44,2% van de vrouwen in de vier weken vóór de zwangerschap alcohol, in 2025 is dit 47,9%. Ook drinkt 66,0% van de partners in deze preconceptiefase alcohol.
Alcoholgebruik van zowel de vrouw als de partner kan de vruchtbaarheid verminderen. Daarnaast drinkt 26,6% van de vrouwen alcohol in de periode dat zij al zwanger zijn, maar dit nog niet weten. Deze cijfers zijn de laatste jaren nauwelijks veranderd.
Het percentage vrouwen dat alcohol drinkt als ze weten dat zij zwanger zijn, neemt de laatste jaren wel af: in 2016 dronk nog 4,7% van de vrouwen terwijl zij wist dat zij zwanger was, in 2025 is dit 1,6%.
Sartorius: “Hoewel het alcoholgebruik onder de algemene bevolking daalt, zien we geen afname in drinken in de weken vóór de zwangerschap. Alcoholgebruik door zowel de vrouw als haar partner in deze fase verkleint de kans op een gezonde bevruchting. Daarom is het belangrijk dat mensen met een kinderwens goed geïnformeerd zijn over deze risico’s.
Veel vrouwen ontdekken bovendien pas na enkele weken dat ze zwanger zijn. Als zij dan pas stoppen met drinken, gebruiken ze nog alcohol in het prille begin van de zwangerschap. Dat kan leiden tot aangeboren afwijkingen.”
Klein aantal vrouwen gebruikt drugs of medicijnen rond zwangerschap
Wiet of hasj wordt door 2,3% van de vrouwen gebruikt in de vier weken vóór de zwangerschap. Tijdens de zwangerschap is dit minder dan 0,5%. Het gebruik van andere drugs verandert sinds 2016 nauwelijks, minder dan 0,5% van de vrouwen gebruikt dit tijdens de zwangerschap.
Nieuw in deze monitor is dat ook gevraagd is naar ADHD-medicatie, sterke pijnstillers en slaap- en kalmeringsmiddelen zonder recept. Dit gebruik lijkt met ongeveer 1% iets hoger dan dat van wiet, hasj of andere drugs, maar gaat nog steeds om een kleine groep.
Tegelijkertijd kan het voor professionals uitdagend zijn om drugs- en medicijngebruik te signaleren of te bespreken. Het is daarom relevant te bekijken of professionals hier extra ondersteuning bij nodig hebben.
