Trimbos-instituut presenteert de resultaten van de Monitor Zwangerschap

Gepubliceerd 17 september 2024

Een goede mentale gezondheid van de moeder rondom de zwangerschap is belangrijk voor een veilige start van het kind. Toch ervaart één op de vijf vrouwen na de zwangerschap depressieve klachten, één op de vier angstklachten en één op de zeven (heel) veel stress. Dit blijkt uit nieuwe cijfers van de Monitor Zwangerschap 2023 van het Trimbos-instituut. De monitor laat verder zien dat roken vóór, tijdens en na de zwangerschap sinds 2016 is afgenomen. In dezelfde periode is het beeld van alcoholgebruik wisselend. Zo is het alcoholgebruik vóór de zwangerschap gelijk gebleven, terwijl dit tijdens de zwangerschap is gedaald.

Voor het eerst bestond de Monitor Zwangerschap uit twee deelonderzoeken. Dr. Marlous Tuithof, hoofdonderzoeker: “De Monitor Middelengebruik en Zwangerschap, die we eerder in 2016, 2018 en 2021 uitvoerden, richt zich op het gebruik van tabak, alcohol en andere middelen van vrouwen en partners vóór, tijdens en na de zwangerschap. Dit jaar zijn er door toevoeging van het deelonderzoek over mentale gezondheid voor het eerst ook over dit thema landelijke cijfers beschikbaar.”

Blijf aandacht geven aan de mentale gezondheid
Uit de monitor blijkt dat mentale klachten na de zwangerschap (depressie, angst, stress) ook juist voorkomen nadat het kind een half jaar oud is. Zo ervaart 11% van de moeders met een kind van 0-3 maanden (heel) veel stress en is dit twee keer zoveel (22%) als het kind 7-12 maanden is. Ook ervaart een aanzienlijk deel van de vrouwen met een kind van 7-12 maanden nog depressieklachten (23%) of angstklachten (29%).

Linda Bolier, medewerker Mentale gezondheid: “Het is belangrijk dat zorgverleners dus óók een half jaar na de geboorte aandacht blijven schenken voor de mentale gezondheid van de moeder. Dat is lastig omdat moeders dan minder vaak bij het consultatiebureau komen. Toch kunnen de huisarts of JGZ-verpleegkundige of -arts hier wel alert op zijn, evenals de omgeving van de moeder. Moeders roep ik op: houd je gevoel niet voor jezelf en praat erover! Je bent zeker niet de enige.”

Roken vóór, tijdens en na de zwangerschap gedaald
Uit het deelonderzoek over middelengebruik blijkt dat roken vóór, tijdens en na de zwangerschap is afgenomen. In 2016 rookte 9% van de vrouwen tijdens de zwangerschap, in 2023 is dit gedaald naar 6%. Tuithof: “Mogelijk heeft deze daling te maken met de maatregelen die de afgelopen jaren zijn ingezet door onder andere de Taskforce Rookvrije Start om roken tijdens de zwangerschap terug te brengen. Met campagnes, bijeenkomsten en scholingen activeren zij zorgverleners om (toekomstige) ouders te verwijzen naar effectieve en gespecialiseerde stoppen-met-rokenhulp. Ook via het programma Kansrijke Start is hier de afgelopen periode veel aandacht voor gevraagd. Bovendien zijn er ook landelijke maatregelen geweest om roken terug te dringen. Zo mogen rookwaren niet meer zichtbaar uitgestald worden op verkooppunten (behalve in tabaksspeciaalzaken) en is tabak door accijnsverhogingen duurder geworden.” De monitor laat ook zien waar nog kansen liggen. Zo valt op dat het roken onder de partners beduidend hoger is dan onder de vrouwen zelf: ongeveer een kwart van de partners rookt rondom de zwangerschap. Dit brengt risico’s mee voor het kind en het is dus belangrijk dat er ook op de partners ingezet wordt. Partners van zwangere vrouwen kunnen voor hulp bij stoppen onder andere terecht bij de telefonische coaching van “Rookvrije Ouders”.

Alcoholgebruik wisselend beeld
Het alcoholgebruik vóór de zwangerschap blijft stabiel, zo laat de Monitor Zwangerschap zien. Ruim twee op de vijf vrouwen drinkt alcohol in de vier weken vóór de zwangerschap. Ook drinkt ruim een kwart van de vrouwen alcohol in de periode dat ze zwanger zijn, maar dit nog niet weten. Deze cijfers zijn de laatste jaren onveranderd. Het percentage vrouwen dat alcohol drinkt op het moment dat zij weten dat zij zwanger zijn is gedaald van 5% in 2016 naar 2% in 2023.

Carmen Voogt, projectleider van het Expertisecentrum Alcohol van het Trimbos-instituut: “Als je graag zwanger wilt worden, is het beter om geen alcohol te drinken. Dat geldt niet alleen voor de vrouw, maar ook voor de partner! Als één van beide alcohol drinkt vóór de zwangerschap kan het namelijk langer duren voordat de vrouw zwanger is. De komende jaren zet de Taskforce Alcoholvrije Start zich in om deze kennis verder te verspreiden en hopelijk te zorgen dat het alcoholgebruik vóór de zwangerschap ook gaat dalen”.

Rol van de zorgverlener
Opvallend is dat negen op de tien vrouwen verwachten dat zorgverleners tijdens afspraken vragen stellen over hoe zij zich mentaal voelen. Bijna net zoveel vrouwen verwachten dat de zorgverlener vragen stelt over roken en hun alcoholgebruik. Tuithof: “Veel vrouwen geven aan geen gesprek gehad te hebben over deze onderwerpen. Mogelijk omdat het op dat moment niet speelde of omdat ze op het moment van het onderzoek vergeten waren dat ze dit gesprek hebben gehad. Het geeft wel aan dat het onderwerp een nadrukkelijker rol mag hebben in de spreekkamer. Zowel tijdens als na de zwangerschap is herhaaldelijke aandacht hiervoor wenselijk”

 

“Mentale klachten na de zwangerschap komen vaak voor, percentage vrouwen dat rondom zwangerschap rookt afgenomen”

Ook interessant!

Toelichting op de 30-uursnorm partusassistentie

Extra uitleg bij de nieuwe norm 2027 Naar aanleiding van onze berichtgeving over de nieuwe norm 2027 hebben we verschillende reacties ontvangen. Vooral de vermelding van 30 uur partusassistentie voor […] Lees meer

Binnenkort online: alles over de Kwaliteitsstandaard Kraamzorg!

Goede kraamzorg maakt het verschil. Voor gezinnen én voor jou als kraamverzorgende. Maar wat verstaan we eigenlijk onder passende en kwalitatief goede kraamzorg? En hoe geven we de beste kraamzorg […] Lees meer

Webinar Digitale gegevensuitwisseling in de Geboortezorg

Webinar Digitale gegevensuitwisseling in de geboortezorg | Wat kan het nu al voor jou betekenen? Ga je aan de slag met digitale gegevensuitwisseling? Of werk je al met de Geboortezorgviewer? […] Lees meer

Onderzoek naar jouw welzijn

Hoe gaat het met jouw welzijn? Onderzoekers van het UMCG (Universitair Medisch Centrum Groningen) doen onderzoek naar het welzijn van kraamverzorgenden in Nederland. Dit is de eerste keer dat dit […] Lees meer

Nieuwe Kraamkunde podcastaflevering: #12 Zorg- en ondersteuningsbehoeften van kraamgezinnen:

Als kraamverzorgende speel je iedere dag in op de zorg- en ondersteuningsbehoeften van kraamgezinnen. Maar wat is er eigenlijk de afgelopen jaren onderzocht over de behoeften van gezinnen in de […] Lees meer

Veilig slapen in de praktijk… wat kom jij tegen? – Vragenlijst

Veilig slapen is een belangrijk onderwerp tijdens de kraamweek. Als kraamverzorgende bespreek je dit met ouders, maar in de praktijk volgen de ouders de adviezen niet altijd op. Denk bijvoorbeeld […] Lees meer

Protocollen aangepast: ‘Bewaren van moedermelk’ en ‘Schoonmaken van fles, speen en kolfmaterialen’

De protocollen ‘Bewaren van moedermelk’ en ‘Schoonmaken van fles, speen en kolfmaterialen’ zijn aangepast. Hieronder lees je wat er is veranderd. Welke protocollen zijn aangepast? Bewaren van moedermelk: de instructies […] Lees meer

Landelijke wachtlijsttool kraamzorg is gestopt per 5 oktober 2026

Bo Geboortezorg, Atermes en Zorgverzekeraars Nederland hebben gezamenlijk besloten de landelijke wachtlijsttool kraamzorg te beëindigen. Wat is de landelijke wachtlijsttool? Atermes heeft de afgelopen periode samen met Bo Geboortezorg en […] Lees meer

Het Kraamcafé 2026 komt eraan!

Het Kraamcafé 2026 Na de zomer is het weer tijd voor het Kraamcafé 2026! Dit jaar vindt het evenement plaats op drie locaties verspreid door het land. Ontmoet collega’s uit […] Lees meer

Hoe maak je stress bespreekbaar? Denk mee!

Ongezonde stress tijdens de eerste 1000 dagen kan grote invloed hebben op de gezondheid en ontwikkeling van een kind. Toch merk je wellicht dat het als professional niet altijd eenvoudig […] Lees meer